نشست تخصصي آينده سلامت در حوادث و بلايا با موضوع «تجربه نگاري سيل اخير» به همت گروه آينده‌نگري، نظريه پردازي و رصد كلان سلامت فرهنگستان علوم پزشكي برگزار شد.

در ابتداي اين نشست دكتر قانعي، رئيس گروه آينده‌نگري، نظريه پردازي و رصد كلان سلامت فرهنگستان علوم پزشكي ضمن تشكر از حضور دكتر مرندي گفت: آينده حوادث و بلايا در حوزه سلامت موضوعي است كه گروه آينده نگري در فرهنگستان علوم پزشكي مورد بحث قرار مي‌دهد. امروز گرد هم آمده‌ایم تا درخصوص سيل اخير بحث کنیم و از نظر صاحبنظران و همكاران در اين زمينه استفاده و خلاصه سياستي را با توجه به سياست‌هاي فرهنگستان علوم پزشكي بيان كنيم.

سپس دکتر حمید رضا خانکه، رئیس مرکز تحقیقات و گروه آموزشی سلامت در حوادث و بلایا با اشاره به اينكه از اسفندماه سال گذشته 3 موج بارندگي را در كشور شاهد بوديم گفت: سازمان هواشناسي مدعي است اين 3 موج را پيش بيني كرده و هشدار داده اما اين هشدار حساسيت خاصي را در جامعه ايجاد نكرده بود. وی افزود: به دنبال بارندگی شدید در اواخر اسفند و اوایل فروردین سیلاب و سیل 25 استان از 31 استان کشور را متاثر کرد که بیشترین تاثیرات در استان گلستان، لرستان، خوزستان، ایلام و مازندران بوده است.

وي گفت: دخل و تصرف غیرمجاز در بستر و حریم رودخانه و مسیل‌ها که طبق قانون در اختیار وزارت نیرو است از مهمترین دلایل تشدید خسارت های ناشی از سیل در کشور است، این درحالی است که با توجه به وقوع سیلاب با دوره بازگشت 25 سال اقدام قانونی خاصی در برخورد با این موارد مشاهده نمي‌كنيم به همین خاطر به دلیل اشغال مجرا و بستر رودخانه، خسارت و تلفات انسانی را شاهد خواهیم بود.

وي تصریح کرد: از یک طرف، تخریب منابع طبیعی و پوشش گیاهی منطقه ناشی از خشکسالی‌های اخیر و از طرف دیگر توسعه بی رویه و دخل و تصرف غیر مجاز توسط عوامل انسانی باعث وقوع سیلاب و ایجاد خسارت و تلفات انسانی می شود.

دكتر خانكه احداث سازه‌های تقاطعی مثل پل و جاده بر روی رودخانه را بدون توجه به شرایط هیدرولیکی و سیلابی رودخانه، عامل تنگ کردن مسیر عبور جریان و یا انسداد مجرا دانست و گفت: این مسئله در سیلاب اخیر، عامل عمده افزایش تلفات جانی بود و همچنين بی توجهی به هشدار و پیش بینی سیل و اتخاذ تدابیر مناسب درمواجهه با آن توسط دستگاه های ذیربط و مردم از عوامل ديگر تلفات جانی است.

رئیس مرکز تحقیقات و گروه آموزشی سلامت در حوادث و بلایا همچنین اهم اقدامات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در استان‌هاي (گلستان، مازندران، لرستان، ایلام، خوزستان، کرمانشاه) را اين گونه برشمرد:

اعزام نمایندگان ویژه مقام عالی وزارت بهداشت برای بازدید از مناطق آسیب دیده، حضور مقام عالی وزارت بهداشت در مناطق آسیب دیده برای ارزیابی روند درمان مصدومان و خسارت های وارده به حوزه سلامت، نظارت ویژه بر آب آشامیدنی به دلیل اولویت داشتن آن به عنوان نیاز حیاتی آسیب دیدگان، نظارت بر روند توزیع غذای سرد و گرم در مناطق آسیب دیده، حضور نماینده وزارت بهداشت در شواری عالی مدیریت بحران کشور، ارتباط مستمر با سازمان هواشناسی در خصوص آخرین وضعیت جوی، ارتباط مستمر با مرکز مدیریت راه‌ها در خصوص انسداد مسیرها و تبادل اطلاعات در زمینه ریزش سنگ در محورهای کوهستانی، ارتباط مستمر با EOC سازمان امداد و نجات و تبادل اطلاعات مورد نیاز، اعزام گروه­‌های واکنش سریع (بهداشتی و درمانی)  EMT، اعزام گروه‌های ویژه عملیاتی اورژانس به مناطق آسیب دیده از دانشگاه‌های معین بر اساس اعلام نیاز مراکز EOC دانشگاه

وی همچنین افزایش ظرفیت اورژانس هوایی در مناطق آسیب دیده، اعزام آمبولانس‌های اورژانس، اتوبوس آمبولانس، خودرو‌های پشتیبانی، بیمارستان صحرایی به مناطق آسیب دیده و فرستادن اقلام دارویی و تجهیزات پزشکی مورد نیاز به این مناطق را از ديگر اقدامات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در خصوص سيل اخير عنوان كرد.

موانع قانونی مديريت بحران

دکتر جلیل عرب خردمند، رئيسمرکز تحقیقات سلامت دفاعی نيزگفت: قوه مقننه بايد كميسيوني براي مديريت خطر، حوادث و بلايا داشته باشد. اين در حالي است كه از پايان سال 93 تا كنون درخصوص لايحه مديريت بحران در مجلس اقدامی صورت نگرفته است و در بحث مديريت خطر و بلايا به صورت جدي در مجلس عمل نمی شود. وی افزود: وقتي لوايح و طرحها در كميسيون‌هاي مختلفي كه كار اصلی­شان اين نيست مي‌رود، به عنوان كار دسته دوم تلقي مي‌شود و نتيجه آن اين است كه درخصوص لايحه بيمه حوادث غيرطبيعي از سال 91 تاكنون اقدامی نمی شود. اگر این لایحه را به نتیجه می رساندند از پول آن برای سیل زدگان استفاده می کردیم.

دكتر عرب خردمند ادامه داد: با تصويب قانون سازمان مديريت بحران و برطرف كردن مشکلات شوراي نگهبان، سازمان مديريت بحراني قوي تشكيل خواهد شد كه بعد از تصويب قانون، اجراي آن توسط قوه مجريه مورد انتظار است. از طرف ديگر در قوه قضائيه هم مشكلاتي داريم. موارد متعددي قانون براي تخلفاتي كه در حوزه بلايا و حوادث تشكيل مي‌شود وجود دارد؛ اما چون به صورت پراكنده به قسمت‌هاي مختلف ارجاع مي‌شود، كسي پيگيري نمي‌كند. بنابراين بايد دسته بندي و در حوزه معاونت قوه قضاييه به آن پرداخته شود.

اقدامات سازمان اورژانس كشور در سيل اخير

در ادامه اين نشست دكتر پیرحسین کولیوند، رئيس سازمان اورژانس كشور نيز در سخنان خود گفت: سازمان اورژانس كشور با همكاري وزارت راه و ناجا براي كاهش حوادث ترافيكي قبل از عيد آماده خدمت رساني به مسافران نوروزي بود. ستاد هدايت عمليات نيز براي مقابله با حوادث غيرمترقبه در سازمان اورژانس وجود داشت.

وي تصریح کرد: در اين خصوص دستورالعملي در 25 اسفند ماه سال گذشته به امضاي وزير بهداشت به همه دانشگاه‌هاي علوم پزشكي ابلاغ و روساي دانشگاه‌هاي علوم پزشكي به عنوان فرمانده­های عملياتي براي مباحث نوروز و مباحث حوادث جوي و غير مترقبه انتخاب شدند.

رئيس سازمان اورژانس كشور با اشاره به اينكه هشدارهاي سازمان هواشناسي پيامك و از 24 ساعت و 48 ساعت قبل اخطار داده شد بيان كرد: در مناطقي كه خطر سيل و حوادث جدي وجود داشت از نظر تقويت بنيه سلامت پيشگيري‌هاي لازم انجام و دارو و تجهيزات بيشتري فرستاده شد بنابراين در بيمارستان‌ها و مراكز درماني هشدارهاي لازم داده شد تا همه آماده شوند.

دكتر كوليوند افزود: آمادگي وزارت بهداشت موجب شد تا نسبت به ساير دستگاهها آسيب‌هاي كمتري را متحمل شويم؛ ممكن است برخي خانه‌هاي بهداشت‌ از نظر ساختماني دچار آسيب شده باشند يا چند پايگاه اورژانس زير آب رفته باشند اما تجهيزات و داروهايشان را منتقل كردند.

رئيس سازمان اورژانس كشور با اشاره به سامانه سيب بيان كرد: يك سامانه بسيار خوب به نام سامانه سيب داريم كه در اختيار معاونت بهداشت وزارت بهداشت است. در اين سامانه مي‌دانيم كه در روستاها و محله‌ها چه تعداد انسان زندگي مي‌كنند و اطلاعات نوع بيماريهایشان نيز در دسترس است.

وي با بيان اينكه در حوادث اخير از طريق اورژانس هوايي توانستيم 2500 نفر از افراد در معرض خطر را به مكان هاي امن منتقل كنيم گفت: دارو و تجهيزات را در جايي نگهداري كرديم كه از بين نرود و كمبود دارو و ‌ تجهيزات نداشتيم. در استان مازندران خيلي مشكل نداشتيم ولي در استان گلستان خيلي از روستاها دچار آب گرفتگي شدند و برقشان قطع بود كه بيماران را با اورژانس هوايي جابجا کردیم و به اردوگاه‌هايي كه تشكيل داده بوديم نيرو اعزام مي‌كرديم و علاوه بر اينكه متخصص طب اورژانس و پزشك عمومي در آنجا مستقر بود سعي كرديم از متخصصان زنان و اطفال هم در اين اردوگاه‌ها كمك بگيريم.

رئيس اورژانس كشور با اشاره به اينكه خوشبختانه هيچ كدام از بيمارستان‌ها دچار آسيب و تعطيلي نشدند افزود: كارها به نحو مطلوب انجام مي‌شد؛ حتي در اهواز تقريبا 2 فروند هواپيما را تبديل به اورژانس هوايي براي انتقال بيماران به استان­هاي ديگر كرديم كه هيچ‌وقت اين خدمت، مورد نياز قرار نگرفت اما اين آمادگي وجود داشت. اين كمك را با عزيزان وزارت دفاع انجام داديم.

وي ادامه داد: در استان لرستان از يك هفته قبل مشخص بود كه برخي مناطق دچار سيل خواهند شد و محل‌هاي در معرض خطر بالا مشخص و براي تخليه ساكنان اطلاع­رساني شده بود كه البته تخليه براي مردم سخت بود. در خرم آباد نیز سيل و باران زياد بود و در روستاهاي آن از بالگردهاي امدادي جديد اورژانس استفاده شد و مردم را از روي پشت بام‌ها نجات و به مكان‌هاي امن انتقال داديم و در بدترين شرايط ممكن بهترين خدمت را ارائه كرديم.

وي با بيان اينكه تنها وسيله ارتباطي، تلفن ماهواره‌اي بود گفت: در ايلام فقط از طريق تلفن‌هاي ماهواره‌اي اطلاعات به تهران منتقل مي‌شد. زماني كه به پل دختر آسيب جدي وارد شد همان شب 400 نفر را در قالب گروه عمليات ويژه آموزش داديم و آنها را از طريق  مسير كوه، نيمه شب به سمت پل دختر حركت داديم و اتوبوس آمبولانس هم فرستاديم كه شرايط درمانگاه سيار را دارد.

دكتر كوليوند، همكاري سپاه، بسيج و ارتش و ساير دستگاه‌ها را در مدیریت سيل اخير بسيار موثر ارزيابي كرد و گفت: همه كمك و خدمت رساني كردند به­طوريكه با اين وسعت سيل در كشور تنها 1200 مصدوم و 70  نفر فوتي داشتيم كه نشان دهنده مديريت خوب و پيشگيري بود. از طرف ديگر هماهنگي را ايجاد كرديم كه چنانچه هر ارگاني مي‌خواهد نيرو ارسال كند بايد از طريق ستاد هدايت عمليات باشد و سامانه‌اي ايجاد كرديم تا بحث سامان دهي نيروهاي تخصصي داوطلب انجام شود.

وي اظهار داشت: علي رقم تلفات دام‌ها، حتي يك بيماري واگيرداردر منطقه نداشتيم و در وزارت بهداشت كمترين اتلاف منابع را نسبت به ساير دستگاه­ها داشتيم.

دكتر كوليوند در خصوص مشكلات به وجود آمده در خدمت رساني به سيل زدگان گفت: مردم وقتي دستور تخليه به آنها داده مي‌شد اعتماد نمي‌كردند و خانه‌هايشان را ترك نمي‌كردند اين درحالي بود كه كمپ‌هاي راهيان نور در خوزستان امكانات خوبي داشت ولي مردم استقبال نمي كردند. از طرف ديگر برخي دستورالعمل‌ها باعث شد برخي خدمات كمتر انجام شود و مردم آسيب ببينند.

وي افزود: مشكل بعدي قطع ارتباطات بود که معمولا هر استاني بايد اين نوع امكانات را داشته باشد. تنها مسير ارتباطي تلفن ماهواره‌اي بود که از عوامل بسيار مهم بود. بهورزان در اين زمينه نقش بسيار مهمي ايفا كردند و همراه روستاييان بودند. بيمارستان‌هاي سيار وزارت بهداشت و سپاه را داير مي كردند كه سپاه مجهزتر بود و حتي سي­تي­اسكن هم داشت و كمك‌هاي خوبي انجام شد.

رئيس اورژانس كشور مشكل ديگر را خدمات بالگردها دانست و گفت: بالگرد براي اورژانس و وزارت بهداشت در حوادث غير مترقبه اهميت ويژه‌اي دارد به ویژه بالگرد ديد در شب كه اگر 4 فروند هم باشد كفايت مي‌كند. مشكل ديگر حضور برخی مسئولان در محل بحران‌ بود كه ضرورت نداشت بازديد كنند. آنها از بالگرد استفاده و عملكرد ما را كند مي كردند و بالگردهايي در اختيار آنها قرار مي‌گرفت كه بايد به مردم خدمت­رساني مي‌كرد.

وي در پايان سخنانش گفت: موضوع بعدي اهميت دادن به پدافند غير عامل است كه بسيار ضرورت دارد اگر به اين بحث اهميت دهيم بهتر خدمت­رساني خواهيم كرد. سازمان مديرت بحران ما بايد شكل بهتري بگيرد، با اين شرايط نمي‌تواند فرمانده باشد و يكپارچگي وجود ندارد. می بایستهمبستگي را بيشتر تقويت كنيم و مديريت، واحدتر باشد.

ضعف در مديريت بحران، مشكل اصلي كشور در حوادث

در ادامه این نشست دكتر بهرام عين اللهي، عضو پيوسته فرهنگستان علوم پزشكي در سخنان خود گفت: سيل اخير واقعيت‌هاي جامعه ما را به خوبي نشان داد كه جامعه ما چقدر در مواقع حساس همبستگي دارد و اگر شور انقلابي و كمك‌هاي مردمي نبود دولت به تنهایی نمي‌توانست پاسخگو باشد. نيروهاي بسيج درماني بسيار كمك كردند تيم بركت، درمان از راه دور را برعهده داشت. بهورزان بهترين نيروها بودند و كمك‌هاي بسيار موثري كردند.

دكتر عين اللهي نبود مديريت بحران را مشكل اصلي كشور در بحران‌ها دانست و افزود: اين مشكل تا به امروز حل نشده است كه بايد حل شود. ما از سال 1382 اولين كنفرانس مديريت بحران را مطرح كرديم و خدمت رهبري رفتيم ايشان ارشاد كردند و مطالب مهمي را بيان كردند. طرحي آماده است و بايد حمايت شود و پيشنهاد شده كه كميسيون مديريت بحران را جداگانه در مجلس شوراي اسلامي ايجاد كنند.

وي افزود: ما تجربه هماهنگي را در زمان دفاع مقدس داشته‌ايم كه خيلي موفق بود. در بحران سيل در پل دختر، موازي كاري و نبود هماهنگي ايجاد شد و اتلاف انرژي و وقت داشتيم. يك ارگان بالاتر لازم است كه مديريت بحران را در دست گيرد. ما براي بحران آمادگي نداريم و كارها لحظه‌اي انجام مي‌شود.

اهميت مديريت افكار عمومي و اطلاع رساني در شرايط بحران

در ادامه همچنين دكتر واعظ مهدوي گفت: بحث اقتضائات حوزه آب ريز بسيار مهم بود و سيل اهميت آن را نشان داد. بنابراين برخي پرونده‌ها بايد بازخواني شود. سيل فرصتي فراهم كرد تا آموزش و تمكين قانون را بتوانيم به مردم آموزش دهيم. در سطح ملي بايد روي سه بيمه به­طور جدي كار كنيم بيمه منازل مسكوني، بيمه محصولات كشاورزي و دام و بيمه اشخاصكه از راهبردهاي كلان ملي است. آنهايي كه بيمه روستايي بودند يك آرامش خاطري داشتند. مديريت افكار عمومي و اطلاع رساني و ايجاد آرامش براي مردم در شرايط بحران بسيار مهم است.

لزوم ورود جدي قوه مقننه به بحث مديريت يكپارچه بحران

در پايان اين نشست دكتر قانعي با جمع بندي مطالب ارائه شده گفت: نكته كليدي جلسه اين بود كه قوه مقننه بايد با درايت به موضوع ورود پيدا كند و تكاليف خود را درخصوص مديريت يكپارچه بحران كه توسط فرهيختگان ارائه شده است به نتيجه برساند. اين امر بايد از طرف فرهنگستان علوم پزشكي تبديل به يك مطالبه شود و فرهنگستان نيز با همكاران در مجلس شوراي اسلامي روي اين مسئله كار كنند.

وي افزود: سامانه سيب نشان داد كه آمادگي‌هاي قبلي در ساختار نظام بهداشت و درمان تا چه حد مي‌تواند مسائل افراد در معرض خطر را مديريت كند. مستندسازي تجربه های موفق ايران در مديريت بحران بايد توسط بخش‌هاي علمي در فرهنگستان و دانشگاه‌هاي علوم پزشكي در مناطق آسيب ديده ثبت شود. اين موارد موجب مي‌شود تراز نظام جمهوري اسلامي ايران در دنيا بالاتر رود.

دكتر قانعي ادامه داد: باتوجه به ظرفيت علمي بسيار خوب كشور، مستندسازي تجربه های حوادث سيل اخير براي تدريس از جمله بحث‌هاي جدي است و حتي مي‌تواند عنوان پايان نامه افراد باشد. مانند بحث‌هاي  بمباران شيميايي در زمان دفاع مقدس، در فرهنگستان علوم پزشكي نيز به عنوان يك آكادمي علمي بايددر گروه آينده نگري اين تجربه ها در قالب مدل‌هاي علمي تدوين شود تا بتوانيم راه آينده را مشخص كنيم.

گفتنی است، در اين نشست تخصصي دکتر احمد علی نوربالا، استاد روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران در خصوص مدیریت بلایا و دكتر نيكنام، عضو پيوسته فرهنگستان علوم پزشكي در خصوص مدیریت پیامدهای سیل در حوزه بهداشت و درمان نیز مطالبي بيان كردند و عملکرد دانشگاه علوم پزشکی استان ایلام در بحران سیل 98 توسط نماينده معاونت بهداشتي اين دانشگاه تشريح شد.

شایان ذکر است، این نشست با حضور دكتر سيد عليرضا مرندي، رئيس فرهنگستان علوم پزشكي، دكتر پيرحسين كوليوند، رئيس سازمان اورژانس كشور، دكتر عرب خردمند، رئيس مركز تحقيقات سلامت دفاعي، دكتر محمدرضا واعظ مهدوي،مدیرعامل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر، دكترمصطفي قانعي، رئيس گروه آينده‌نگري، نظريه پردازي و رصد كلان سلامت و گروهي از اساتيد و  صاحبنظران در روز  نوزدهم ارديبهشت ماه در محل فرهنگستان علوم پزشكي برگزار شد.

جستجو

فصلنامه ارتقاي سلامت

پیوندها

 

 

 

گزارش و گفتگو

نقش-آينده‌پژوهي-در-مديريت-بحران‌ها آينده‌پژوهي، علم و يا به تعبير ديگر هنري است كه به...

ورود به سایت