راهکارهای افزایش نرخ باروری از دیدگاه فرهنگستان علوم پزشکی کشور

دکتر سید علیرضا مرندی، رئیس فرهنگستان علوم پزشکی کشور راهکارهای افزایش نرخ باروری را از دیدگاه نخبگان این فرهنگستان و پس از انجام نشستها و تحقیقات فراوان، به مسئولین ذیربط اعلام نمود.

متن این نامه به این شرح است:

حضرت حجت الاسلام والمسلمین جناب آقای دکتر حسن روحانی

ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران

برادر ارجمند حضرت آیت…دکتر سید ابراهیم رئیسی

ریاست محترم قوه قضاییه

برادر ارجمند جناب آقای دکتر محمدباقر قالیباف

ریاست محترم مجلس شورای اسلامی

برادر ارجمند جناب آقای دکتر سعید نمکی

وزیر محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

سلام علیکم

با احترام، با عنایت به اهمیت مسئله جمعیت و تأکید مقام معظم رهبری در این خصوص؛ فرهنگستان علوم پزشکی طی دو سال اخیر با برگزاری جلسات متعدد با نهادهای مختلف کشوری و بررسی‌های کارشناسی به این نتیجه رسیده است که اجرای برخی برنامه‌ها و اصلاح تعدادی از دستورالعمل‌ها ازجمله مؤثرترین فعالیت‌ها برای افزایش نرخ باروری است. این موارد به شرح زیر به استحضار می‌رسد:

  1.  بسته فرهنگی- مذهبی و تغییر سبک زندگی؛ استمرار اثربخشی اجرای برنامه‌های افزایش جمعیت نیازمند طراحی و اجرای بسته فرهنگی- مذهبی و ترویج سبک زندگی ایرانی- اسلامی می‌باشد. لازم است در این بسته، ازدواج در سن مناسب، استحکام خانواده، تشویق به فرزند آوری، کاهش فاصله تولد اولین فرزند با ازدواج و موضوع سقط‌جنین مدنظر قرار گیرد؛ بنابراین ضروری است از ظرفیت رسانه‌ای کشور به‌خصوص رسانه ملی با تهیه و پخش پرتعداد آگهی، فیلم، سریال، مستند، خبر و همچنین فعالیت‌های هدفمند در رسانه‌های مجازی استفاده شود. به‌علاوه  قرار دادن موضوعِ جمعیت در زمره مباحث اصلی دانشگاه‌ها، حوزه‌ها و سایر مراکز علمی و تبلیغی مانند منابر و هیئت‌های مذهبی می‌تواند مثمرثمر واقع شود. به‌منظور موفقیت در ثمر دهی بسته مذکور، علاوه بر ایجاد اجماع نخبگانی به‌خصوص در میان متخصصین حوزه سلامت توسط وزارت بهداشت، لازم است تمام نهادهای حاکمیتی به‌ویژه شورای عالی انقلاب فرهنگی، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان صداوسیما و امثالهم نیز از تمام امکانات خود در این راستا استفاده نمایند.
  2.  تعیین یک متولی مشخص؛ با توجه به فقدان متولی معین و پراکندگی نهادهای تصمیم گیر و موازی کاری در سیاست‌های جمعیتی، ضروری است مجلس شورای اسلامی زمینه لازم برای تفویض اختیارات به یک نهاد مشخص جهت پیگیری موضوع در وزارتخانه‌ها و نهادهای مختلف کشوری و انتشار گزارش ادواری را فراهم نماید.
  3. ساماندهی وضعیت سقط‌جنین و غربالگری‌های زمان بارداری؛ به نقل از برخی مسئولان وزارت بهداشت در ایران، سالانه بیش از ۳۰۰ هزار سقط‌جنین به خواست والدین و اغلب با عاملیت یک نفر آشنا به امور درمانی اعم از پزشک، ماما، بهورز و فروشندگان دارو اتفاق می‌افتد که قاطبه این جنین‌ها مشروع هستند. احیاء و تقویت نقش نظارتی وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی و نظام مامایی با کمک، همراهی و هماهنگی کامل قوه محترم قضائیه ازجمله با تقویت قوانین و تدوین آیین‌نامه اجرایی مشخص برای برخورد جدی، قاطع و مستمر با عاملان سقط جنایی جنین، باعث کاهش آمار آن خواهد شد.
  4.  حذف رویکرد عقیم‌سازی رایگان زنانتوبکتومی(؛ در حال حاضر زنانی که واجد شرایط اعلامی از سوی وزارت بهداشت می‌باشند، به‌صورت رایگان و با بودجه دولتی تحت عمل جراحی عقیم‌سازی قرار می‌گیرند، که رایگان بودن عمل و پرداخت هزینه آن از سوی دولت جای سؤال دارد. به نظر می‌رسد، در شرایط اضطراری و با رعایت دستورالعمل‌های اعلامی، برای حفظ جان شخص، این عمل نیز مانند سایر جراحی‌های حیاتی دیگر می‌تواند به‌صورت آزاد یا با استفاده از  بیمه و یا مددکاری اجتماعی انجام شود. منابع آزادشده از محل حذف عقیم‌سازی رایگان را می‌توان در جهت برنامه‌های افزایش جمعیت صرف کرد.
  5. تغییر رویکرد در سقف فرزند آوری و انجام عمل سزارین؛ در سیستم درمانی کشور، تشویق سزارین به‌وضوح دیده می‌شود که این امر دلایل مختلف دارد و باید به‌طور جد و هوشمندانه از آن جلوگیری شود. همچنین لازم است علاوه بر تشویق به ازدواج جوانان و بارداری در سال‌های ابتدایی پس از ازدواج،  با توجه به بهبود شرایط مراقبتی و ارتقا تخصص‌های موردنیاز، سیستم بهداشتی کشور بارداری بالای ۳۵ سال را مورد مذمت قرار ندهد. شایان‌ذکر است هرساله در کشورهایی مانند امریکا و کانادا آمار بارداری ۳۵ تا ۴۵ سال، نسبت به قبل بیشتر شده است.
  6. مشوق‌های اقتصادی؛ اعطای مشوق‌های اقتصادی جهت فرزند آوری و حذف موارد ضد انگیزشی، رویکردی است که حتماً باید مدنظر قرار گیرد. ارائه مشوق‌های مختلف اقتصادی و مالی برای داشتن حداقل ۳ فرزند (با توجه به سطح نرخ جانشینی در ایران)، گامی بزرگ و مهم در جهت اجرای سیاست‌های کلی جمعیت خواهد بود که تدابیر و اقدامات جدی سه قوه و سایر نهادها را می‌طلبد. هم‌اکنون ارائه انواع مشوق‌های مالی برای ازدواج، فرزند آوری و کمک‌هزینهفرزند پروری در بسیاری از کشورها مرسوم است و در این میان کمک‌هزینه ماهانه فرزند پروری از اقدامات پرتکرار ترویجی برای افزایش جمعیت می‌باشد.
  7. محدود کردن ارائه‌ اقلام رایگان ممانعت از بارداری مگر در موارد بسیار پرخطر؛ پیشنهاد می‌گردد منبع مالی تأمین و توزیع رایگان این اقلام به میزان بسیار زیادی کاهش یابد و فقط به آن دسته از افرادی که سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی آن‌ها را به خطر می‌افتد، محدود گردد. 
  8.  اختصاص ضریب در کارانه مراقبین سلامت؛ پیشنهاد می‌شود به کارکنان حوزه بهداشت دانشگاه‌های علوم پزشکی به‌ویژه بهورزان و مراقبین سلامت که در بین خانواده‌ها و جمعیت تحت پوشش آنان، نرخ ازدواج و فرزند آوری، برجسته و در جهت ارتقاء باشد، کارانه پرداخت گردد (همچنان که تا مدت‌ها بهورزان برای اقدامات ذیل برنامه تنظیم خانواده پاداش/ کارانه دریافت می‌کردند).
  9.  افزایش کیفیت مدارس دولتی؛ ازجمله مهم‌ترین و بزرگ‌ترین دغدغه‌های پیش روی قشر متوسط جامعه، از یک سو تربیت فرزندان با تحصیلات عالی و از سوی دیگر، هزینه تحصیل در مدارس غیردولتی است. افزایش کیفیت مدارس دولتی به‌خصوص در دوره پیش‌دبستانی و دبستان باعث کاهش معنی‌دار هزینه فرزند پروری و رفع نگرانی این گروه و درنتیجه افزایش موالید خواهد شد. لیکن علی‌رغم تأکیدات مقام معظم رهبری و مسلمات علمی، همچنان برخی اشخاص در بخش‌های مختلف حاکمیتی به آموزش‌وپرورش، نگاهِ هزینه‌ای دارند نه سرمایه‌گذاری، و اصرار می‌ورزند که وظایف دولت در این بخش به طرق مختلف به بخش‌ خصوصی سپرده شود. با توجه به تعداد موالید سالانه، تلاش در جهت کاهش تدریجی مدارس غیرانتفاعی حداقل برای دوره دبستان و رایگان کردن پیش‌دبستانی، پیشنهاد می‌گردد.
  10.  تشویق ویژه مادران متولد دهه شصت به‌عنوان یک اقدام فوری و ضروری؛ آخرین نکته آنکه، با توجه به تبلیغ فراوان و نهادینه شدن سن ۳۵ سالگی به‌عنوان حداکثر سن فرزند آوری مادران در اذهان، از سال ۱۳۹۵ با ۳۵ ساله شدن اولین گروه از متولدین دهه شصت، تعداد موالیدِ سالیانه، سیر نزولی پیداکرده است و در ۲ سال آینده توده جمعیت زنان مولد کشور یعنی زنان متولد دهه شصت، وارد ۴۰ سالگی خواهند شد و به‌سرعت ظرف چند سال از سن بهینه فرزند آوری عبور خواهند کرد. با توجه به عدم تناسب میزان تولد نوزادان در این گروه سنی با جمعیت بیش از ۸ میلیون نفری آنان، در صورت عدم‌تغییر روند در دو سال حیاتی پیش رو، وضعیت جمعیتی کشور قطعاً در آینده نزدیک دچار چالش جدی خواهد شد؛ بنابراین ترغیب خانواده‌ها در گروه سنی مزبور برای فرزند آوری به روش‌های مختلف حتی مشوق‌های مالی، ضروری و حیاتی به نظر می‌رسد؛ با توجه به حاکمیتی بودن موضوع جمعیت و فوریت آن و حساسیت ویژه گروه سنی مذکور، ضروری است از تمام ظرفیت‌های کشور در تشویق و حمایت‌های لازم برای فرزند آوری مادران دهه شصت استفاده گردد.
  11.  رصد پیوسته شاخص‌های مهم جمعیتی؛ از قبیل نرخ ازدواج، نرخ طلاق، میانگین فاصله ازدواج تا اولین حاملگی و بالاخره نرخ باروری در گروه‌های سنی مختلف می‌تواند برنامه‌ها را هدفمند سازد.
  12.  ایجاد اشتغال؛ برای جوانان در روستاها و شهرهای کوچک سبب کاهش مهاجرت جوانان و به‌خصوص جوانان تحصیل‌کرده به شهر‌های بزرگ‌تر می‌شود.

امید است راهکارهای فوق به ارتقاء سیاست‌های جمعیتی کشور و پویایی و بالندگی جمعیت در جمهوری اسلامی ایران کمک شایانی نماید. از خداوند متعال سلامتی و توفیق برای حضرت‌عالی و همکاران محترمتان را مسئلت می‌نمایم.